Operacja bariatryczna skutecznie leczy chorobę otyłościową, ale wymaga też stałej troski o codzienne nawyki, aby uniknąć efektu jo-jo. Sprawdź, skąd najczęściej bierze się przyrost masy ciała po bariatrii i jak zmniejszyć jego ryzyko.
Na czym polega efekt jo-jo?
Efekt jo-jo to zjawisko charakteryzujące się utratą wagi, a następnie jej ponownym, zwykle gwałtownym, przyrostem. Masa ciała często wraca do poziomu wyjściowego sprzed redukcji, ale możliwe jest również jej przekroczenie i osiągnięcie jeszcze wyższej wagi. Niestety jest to bardzo poważny problem kliniczny.
Cykliczne wahania masy ciała mogą:
- powodować problemy hormonalne i metaboliczne;
- zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i problemów z funkcjonowaniem wątroby;
- wpływać negatywnie na samopoczucie pacjenta, nierzadko prowadząc do poczucia wstydu, frustracji i zniechęcenia.
W teorii efekt jo-jo może dotknąć każdą osobę, która podjęła próbę redukcji masy ciała. Jednak skala tego problemu jest szczególnie widoczna u osób podejmujących restrykcyjne diety odchudzające. Szacuje się, że w perspektywie 5 lat ponowny przyrost masy ciała dotyczy nawet 80–95% osób po konwencjonalnych interwencjach żywieniowych. Dlatego, jeśli zmiany w stylu życia nie przynoszą oczekiwanych efektów, warto rozważyć inne metody leczenia choroby otyłościowej.
Operacja bariatryczna a efekt jo-jo
Operacja bariatryczna to skuteczna metoda leczenia choroby otyłościowej, która zapewnia szybką, znaczną i trwałą redukcję masy ciała. Mimo to należy pamiętać, że nie jest to magiczne remedium eliminujące ryzyko efektu jo-jo. Choć ryzyko ponownego przyrostu masy ciała jest zdecydowanie niższe niż po standardowych dietach, nadal może się pojawić, zwłaszcza w perspektywie długoterminowej.
U pacjentów bariatrycznych najszybsze i największe spadki masy ciała obserwujemy w ciągu pierwszych 6-12 miesięcy po zabiegu, ponieważ operacja radykalnie zmienia fizjologię układu pokarmowego i gospodarkę hormonalną.
- Zmniejszenie objętości żołądka fizycznie utrudnia spożywanie dużych porcji, a to wymusza deficyt kaloryczny.
- Dodatkowo zmienia się produkcja niektórych hormonów. Dochodzi m.in. do spadku poziomu greliny, czyli hormonu głodu.
- To z kolei zmniejsza uczucie głodu, a zwiększa uczucie sytości, co również przekłada się na ograniczoną kaloryczność diety. Ryzyko efektu jo-jo w tym okresie jest bardzo niskie.
W perspektywie długoterminowej ryzyko ponownego wzrostu masy ciała rośnie. W jednej z analiz badań naukowych zaobserwowano, że:
- 37% pacjentów po operacji RYGB (wyłączenie żołądkowo-jelitowe) doświadczyło znacznego przyrostu masy ciała w ciągu 7 lat po operacji,
- 76% pacjentów po rękawowej resekcji żołądka doświadczyło znacznego przyrostu masy ciała w ciągu 6 lat po operacji.
Pod pojęciem „znaczny przyrost masy ciała” kryje się w tym przypadku wzrost o 25% w stosunku do najniższej, osiągniętej po operacji masy ciała. Nie oznacza to więc powrotu do masy ciała sprzed operacji bariatrycznej, ale pokazuje, że jej przyrost jest jak najbardziej możliwy i występuje u części pacjentów. Nie jest to powód do tego, aby uznać operacje bariatryczne za nieskuteczne lub obarczone ryzykiem efektu jo-jo. Jednak świadomość tego, jakie problemy mogą wystąpić w różnych okresach po operacji, jest bardzo ważna, ponieważ umożliwia lepsze przygotowanie i zapobieganie wahaniom masy ciała.
Efekt jo-jo po operacji bariatrycznej – jak go uniknąć?
Kluczem do uniknięcia efektu jo-jo po operacji bariatrycznej jest zmiana nawyków żywieniowych oraz swojego podejścia do diety. Życie po operacji bariatrycznej bardzo się zmienia i wymaga trwałej zmiany stylu życia. To naturalne, że początkowo wszystko może wydawać się przytłaczające, ale zespół medyczny z lekarzem, dietetykiem i psychologiem na czele, jest gotowy pomóc Ci stawić czoła wszystkim wyzwaniom.
Zdrowy styl życia
O co warto zadbać, aby uniknąć efektu jo-jo po operacji bariatrycznej?
- Traktuj białko jako priorytetowy makroskładnik. Jest kluczowe, ponieważ chroni masę mięśniową, zapewnia sytość, poprawia rekonwalescencję. Jedzenie posiłków warto zaczynać właśnie od produktów białkowych.
- Unikaj płynnych kalorii. Słodzone napoje i soki owocowe są niestety bardzo zdradliwe, ponieważ nie sycą nas na długo, nie zawierają białka ani błonnika, a jednocześnie są źródłem wielu kalorii.
- Jedz powoli. Zaplanuj co najmniej 20-30 minut na jeden posiłek. To pozwala na dotarcie sygnału sytości do mózgu.
- Trenuj siłowo. To niezbędne, aby odbudować masę mięśniową. Jej odpowiedni poziom jest niezbędny do utrzymania dobrego tempa przemiany materii.
- Zadbaj też o trening wytrzymałościowy. Pomaga utrzymać wydolność sercowo-naczyniową i spala kalorie. Zaleca się minimum 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo (szybki spacer, rower, pływanie).
Wsparcie psychologiczne
W utrzymaniu prawidłowej wagi po operacji bariatrycznej może pomóc również psycholog. Pamiętajmy, że zabieg leczy chorobę otyłościową, ale nie skupia się na bezpośrednich przyczynach, które do niej doprowadziły. A u podstaw schorzenia często leżą zaburzone mechanizmy radzenia sobie ze stresem, czy jedzenie emocjonalne.
- Współpraca ze specjalistą pomaga w zmianie nawyków żywieniowych, uczy zarządzania emocjami oraz radzenia sobie w sytuacjach zwątpienia, czy zniechęcenia.
- Regularne konsultacje z psychologiem ułatwiają też przepracowanie wzorców żywieniowych i schematów postępowania.
- Dodatkowo możesz rozważyć uczestnictwo w grupach wsparcia dla pacjentów bariatrycznych. Pomaga to w wymianie doświadczeń i utrzymaniu motywacji.
Współpraca ze specjalistami
Nie lekceważ też znaczenia regularnych kontroli i spotkań z całym zespołem medycznym. Kontrole u chirurga, dietetyka i psychologa umożliwiają wczesne wykrycie wszelkich problemów oraz szybą interwencję.
Aby pomóc Ci lepiej przygotować się na wszystkie zmiany, które czekają Cię po operacji bariatrycznej przygotowaliśmy też serię artykułów:
- Dlaczego operacja bariatryczna wymaga długoterminowej opieki medycznej i dietetycznej?
- Jak utrzymać efekty po operacji bariatrycznej?
- Jak utrzymać motywację do ćwiczeń po operacji bariatrycznej?
- Psychologiczne problemy po operacji bariatrycznej – z czego mogą wynikać?
- Jak ustalić realistyczne cele przed operacją bariatryczną?
Operacja bariatryczna a efekt jojo – podsumowanie
Efekt jo-jo po operacji bariatrycznej jest zdecydowanie mniej powszechny niż po tradycyjnych dietach odchudzających. Jednak przyrost masy ciała po zabiegu jest realnym ryzykiem zwłaszcza w perspektywie długoterminowej. Dlatego warto pamiętać, że operacja to jedynie narzędzie, a największą rolę odgrywa nasz styl życia po operacji. Odpowiednia dieta, regularna aktywność fizyczna i stała współpraca z interdyscyplinarnym zespołem medycznym jest niezbędna do osiągnięcia sukcesu sylwetkowego i zdrowotnego.
Źródła:
- Noria S. Weight Regain After Bariatric Surgery: Scope of the Problem, Causes, Prevention, and Treatment, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9906605/ [dostęp: 01.12.2025]
- Phuong-Nguyen K. Yoyo Dieting, Post-Obesity Weight Loss, and Their Relationship with Gut Health, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11435324/ [dostęp: 01.12.2025]
- Contreras R. Physiological and Epigenetic Features of Yoyo Dieting and Weight Control, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31921275/ [dostęp: 01.12.2025]





